Granica w sądach

M.K. i inni p. Polsce — fundament linii orzeczniczej (Terespol)

skargi 40503/17, 42902/17, 43643/17 · wyrok 23 VII 2020 · prawomocny

Systematyczne odmowy przyjęcia wniosków o ochronę na przejściu w Terespolu (2016–17). ETPC jednomyślnie: naruszenie art. 3 EKPC, zakazu wydaleń zbiorowych i art. 34 — Polska odsyłała mimo środka tymczasowego.

R.A. i inni p. Polsce — Usnarz Górny przed Wielką Izbą

skarga 42120/21 · rozprawa Wielkiej Izby 12 II 2025 · wyrok oczekiwany

32 obywateli Afganistanu koczujących na linii granicy w Usnarzu Górnym (VIII–X 2021). Wraz ze sprawami przeciwko Łotwie i Litwie — pierwsze rozstrzygnięcie Wielkiej Izby o tzw. instrumentalizacji migracji.

D.A. i inni p. Polsce — kontynuacja linii Terespol

skarga 51246/17 · wyrok 8 VII 2021 · po 10 000 EUR zadośćuczynienia

Trzech obywateli Syrii zawracanych z Terespola. Naruszenia jak w M.K. (art. 3, art. 13, art. 4 Protokołu nr 4, art. 34). Wraz z wyrokiem Sherov i inni p. Polsce (4 IV 2024 — granica polsko-ukraińska, ta sama doktryna) domyka linię: praktyka odmowy przyjmowania wniosków na przejściach jest systemowa, nie incydentalna.

WSA Białystok / NSA — pushback bezprawny, rozporządzenie poza ustawą

II SA/Bk 492–494/22 · wyrok 15 IX 2022 · NSA II OSK 2750/22 · 9 II 2024 · prawomocne

Skargi RPO i irackiej rodziny na zawrócenie do linii granicy. WSA: rozporządzenie graniczne MSWiA przekroczyło upoważnienie ustawowe; procedura naruszała Konstytucję, Konwencję genewską i KPP. NSA utrzymał.

„Piątka z Hajnówki" — proces o pomoc humanitarną

Sąd Rejonowy w Hajnówce · uniewinnienie 8 IX 2025 · prawomocne (prokuratura wycofała apelację)

Pięcioro aktywistów oskarżonych o ułatwianie nielegalnego pobytu za pomoc rodzinie w lesie. Sąd: pomoc, której jedynym celem jest ratowanie życia, realizuje konstytucyjny standard — nie jest przestępstwem.

Ustawa o ograniczeniu prawa do azylu — spór konstytucyjny

ustawa 21 II 2025 · rozporządzenie od 27 III 2025, przedłużane · zastrzeżenia RPO i KE

„Zawieszenie azylu" na granicy z Białorusią — możliwość czasowego nieprzyjmowania wniosków o ochronę. RPO i Biuro Legislacyjne Sejmu: naruszenie istoty prawa z art. 56 Konstytucji; Amnesty: rażące naruszenie prawa międzynarodowego.

Detencja i sprawy rozproszone

sądy okręgowe · 2022–2026 · linia orzecznicza w toku

Zadośćuczynienia za bezprawne umieszczenie w ośrodkach strzeżonych (np. SO Olsztyn, 28 III 2024 — 12 000 zł); linia: rodziny z dziećmi i ofiary przemocy nie powinny trafiać do detencji. Po drugiej stronie — śledztwa ws. śmierci sierż. Mateusza Sitka (VI 2024, art. 148 kk, bez publicznie znanego aktu oskarżenia) i procesy żołnierzy (uniewinnienie ws. 12 strzałów, Wojskowy Sąd w Lublinie). Materiał rozproszony — bez osobnych podstron.

Sypiański p. Skarbowi Państwa — niesłuszne zatrzymanie przez WOT

SO Toruń · zadośćuczynienie 6 000 zł · SA prawomocny III 2026 · repr. HFPC

Jakub Sypiański (tłumacz Grupy Granica) brutalnie zatrzymany przez żołnierzy WOT w nocy z 25 na 26 XI 2021 w Nowej Woli k. Michałowa. Sąd: działanie wojska na podstawie niejawnych dokumentów nie może być uznane za legalne — naruszenie art. 5 EKPC. SA utrzymał wyrok; precedensowe rozstrzygnięcie o nielegalności kompetencji WOT opierających się na tajnych przepisach.

Troje dziennikarzy p. Skarbowi Państwa — zatrzymanie przez WOT w Guszczewinie

SA Białystok · po 2 000 zł zadośćuczynienia · wyrok prawomocny 2025

Troje dziennikarzy (Polska i Niemcy) zbierających materiał o kryzysie migracyjnym zatrzymanych 30 XI 2021 przez WOT w okolicach Guszczewiny (pow. hajnowski). Sąd I inst.: po 5 000 zł; SA obniżył do 2 000 zł — zatrzymanie uznane za legalne, lecz niezasadne i nieprawidłowe.

Aktywiści Ocalenie/Grupy Granica p. Skarbowi Państwa — wyrok sędziego Tulei

SO Warszawa · X 2023 · zadośćuczynienie przyznane

Troje aktywistów niosących pomoc obywatelowi Syrii przy granicy (2022) — zatrzymanych przez wojsko, odebrano im telefony i dowody osobiste. Sprawę rozstrzygał sędzia Igor Tuleya; sąd przyznał zadośćuczynienie za bezprawne działanie funkcjonariuszy.

Trzy aktywistki p. Skarbowi Państwa — pomoc przy granicy, zatrzymanie przez SG

SA Białystok · po 5 000 zł + 2 400 zł odszkodowania dla jednej · II 2026

Trzy kobiety zatrzymane przez Straż Graniczną w maju 2023 r. podczas udzielania pomocy migrantom. SA Białystok utrzymał zadośćuczynienie po 5 000 zł; jedna z nich otrzymała dodatkowo 2 400 zł odszkodowania za koszty pomocy psychologicznej.

Trzej obywatele Afganistanu p. Skarbowi Państwa — bezprawne zatrzymanie przez SG

SO Białystok · po 5 000 zł zadośćuczynienia · VII 2025

Trzech obywateli Afganistanu bezprawnie zatrzymanych przez Straż Graniczną w sierpniu 2021 r. SO Białystok przyznał po 5 000 zł (domagali się po 80 000 zł). Jeden z nielicznych wyroków przyznających zadośćuczynienie bezpośrednio migrantom — nie aktywistom.