Postępowanie · 04 · sądy administracyjne
WSA Białystok / NSA — pushback bezprawny
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, następnie Naczelny Sąd Administracyjny · flagowe krajowe orzeczenie o bezprawności zawróceń do linii granicy
II SA/Bk 492/22, 493/22, 494/22 · wyrok 15 IX 2022 · NSA II OSK 2750/22 · 9 II 2024 · prawomocne
WSA w Białymstoku uwzględnił skargi Rzecznika Praw Obywatelskich i siedmioosobowej rodziny z Iraku na zawrócenie do linii granicy. Sąd uznał, że rozporządzenie graniczne MSWiA z sierpnia 2021 r. zostało wydane z przekroczeniem upoważnienia ustawowego — ustawa o ochronie granicy państwowej pozwalała jedynie zawiesić lub ograniczyć ruch graniczny, nie zawracać ludzi — a sama procedura naruszała Konstytucję RP, Konwencję genewską i Kartę Praw Podstawowych UE, nie dając cudzoziemcowi możliwości złożenia wyjaśnień ani zaskarżenia czynności. NSA oddalił skargi kasacyjne prokuratury, dodając, że zasada non-refoulement obowiązuje również wobec osób przekraczających granicę nielegalnie, a kryzys nie zwalnia państwa z tego obowiązku.
Fakty
Aktualne dane i źródła
- źródło Uzasadnienie wyroku WSA w Białymstoku (PDF)
- źródło RPO — omówienie wyroku i stanowisko
- prasa OKO.press — „Pushback irackiej rodziny bezprawny"
- prasa Interwencja Prawna — First civil lawsuit over a pushback at the Polish-Belarusian border
- prasa Orzeczenia NSA i WSA — jak szukać w CBOSA | Lexedit
Zastrzeżenia
Orzecznictwo WSA w Białymstoku nie jest jednolite — w innych sprawach skargi na zawrócenia bywały odrzucane lub umarzane (m.in. gdy SG przedstawiała dokument o „wycofaniu" czynności). Wyrok podważa podstawę prawną zawróceń z rozporządzenia 2021 r., ale praktyka trwała dalej na podstawie znowelizowanej ustawy o cudzoziemcach („lex pushback", X 2021), a od III 2025 — ustawy o ograniczeniu prawa do azylu.